Al Hasan Al Basri

Levenslessen van al Hasan al Basri

Het leven van een voorbeeldig persoon; de geleerde, de asceet, de nederige, de imam al hasan al basri.

Imam Al Hasan al Basri (642-728), moge Allah hem genadig zijn, was een groot geleerde, een sterke docent en een befaamde spreker. Reeds op vroege leeftijd nam hij afstand van de hebzucht van het wereldse leven en zocht hij een leven van ascetisme (‘zuhd’) omwille van Allah. Het belangrijkste wat we als moslims van hem kunnen leren is hoe we onze eigen kwetsbaarheden zichtbaar kunnen maken door beter prioriteiten te stellen.

Imam Al Hasan gaf ons het benodigde gereedschap om te komen tot zelfreflectie, zelfbewustzijn en persoonlijke groei. Hij leerde ons afstand te nemen van onnodige wereldse zaken, om vervolgens oprechte vergiffenis te vragen voor begane zonden of nagelaten verplichtingen en door ons in volle oprechtheid berouwvol te wenden tot Allah. Zo leerde hij ons om onszelf te verbeteren.

Laten we kort naar zijn leven kijken. Zijn volledige naam luidt: Abū Sa’īd ibn Abī al-Ḥasan Yasār al-Baṣrī. Imam Al-Hasan is geboren in Medina en bracht zijn jonge jaren door in het huishouden van Umm Salamah, vrouw van de profeet (vrede zij met hem). Hij was de zoon van Yasar, een Perzische slaaf van Zaid ibn Thaabit, scribent van de profeet (vrede zij met hem).

Hij groeide op te midden van de metgezellen van de profeet Mohammed (vrede zij met hem) en wordt dan ook beschouwd als een van de Tabi’ien, d.w.z. hun leerling of volgeling. Op zijn vijftiende verhuisde hij naar Basra, het hedendaags Irak, waar hij les kreeg in Arabisch en fiqh en overleveringen leerde van andere metgezellen van de profeet (vrede zij met hem) die daar woonden. Hij nam deel aan enkele expedities en veldslagen, maar ook aan het religieus leven van Basra. Rond zijn veertigste levensjaar was hij bijzonder actief als prediker. Hij valt hierbij op door zijn eloquentie, vroomheid en ascetisme.

Hij behoort tot de eerste drie generaties na de profeet (vrede zij met hem) die we ook de ‘vrome voorgangers’ of de ‘salaf as saalih’ noemen. Als persoon van ‘zuhd’ en van solide kennis, wordt hij gerespecteerd door bijna alle groeperingen die de islam vroeger maar ook momenteel rijk is. Imam Al Hasan al Basri (rahimullah) was iemand die door zijn gedrag en woorden de moslims met elkaar verbonden heeft en nog steeds verbindt.

Hij was sterk in het vragen van vergiffenis voor zijn zonden. Hij richtte zich bijvoorbeeld in de onderstaande smeekbede tot zijn Heer en besefte zich terdege dat de mens altijd een zondaar is. Hij weet dat de mens altijd afhankelijk is van de barmhartigheid van zijn Schepper maar ook altijd de kans heeft om terug te komen in Diens barmhartigheid door de processen van istigfaar (vergiffenis vragen) en taubah (berouw tonen):

“Oh Allah, ik zoek Uw vergiffenis voor elke zonde waarmee ik mijn ledematen uitputte, zowel gedurende de dag als in de nacht – terwijl ik mijzelf verborgen hield, beschaamd voor Uw dienaren, met Uw bedekking over mijn heen. Want er is niets dat mijn zonden kan bedekken, behalve dat waarmee U mijn zonden bedekt.”(Smeekbede 5, Overgeleverd door ‘Allama Qutb al Din Al Hanafi in Al Istighfaaraat li-Tunqidha min An-Naar, White Thread Press, 2004.)

Een andere prachtige smeekbede heeft juist meer te maken met de mensen die hijzelf als voorbeeld nam, de mensen van ascetisme (zuhd). Deze mensen beschouwden het wereldse leven slechts als tijdelijk en waren vooral gericht op het verrichten van goede daden om zo in het hiernamaals een goede positie te verwerven:

“Moge Allah barmhartigheid schenken aan sommige mensen, die dit leven beschouwden als een lening; zij gaven het terug aan Degene die het hen toevertrouwd had en verlieten het (leven) met weinig (last).” (Al Ihya, vol. 3, p. 221).

Met deze twee smeekbeden komen we meteen aan bij een belangrijke karaktertrek van Imam Al Hasan al Basri: zijn continue zoektocht naar de vergiffenis van Allah en het besef van zijn eigen tekortkomingen. Zoals uit de volgende uitspraak blijkt:

“O Zoon van Adam! Je zult geen ware imaan bereiken totdat je niet meer let op fouten van anderen die je zelf ook hebt en totdat je die fout van jezelf corrigeert. En als je dat gedaan hebt, zul je weer een andere fout vinden die je nog niet gecorrigeerd hebt. Als je dat doet, zul je het erg druk met jezelf hebben. En de meest geliefde dienaar van Allah is degene die zoals deze persoon is.”

Als we onszelf deze karaktertrek proberen eigen te maken, dan moeten we allereerst beginnen door onszelf te zuiveren zodat we dit proces enkel omwille van Allah ondergaan. Vervolgens kijken we scherp naar onze eigen verlangens, tekortkomingen, maar zeer zeker ook naar onze doelen in het leven. Zelfreflectie – ook wel muhaasabah genoemd - is een sterke islamitische deugd!

Als we vervolgens hebben begrepen waar onze blinde vlek ligt, dienen we te handelen. Wanneer het om een zonde gaat, dienen we hier vergiffenis voor te vragen aan Allah en berouw te tonen. Imam An-Nawawi heeft in zijn Riyaad As Saalihien een hoofdstuk opgenomen over At-Taubah (het berouwvol terugkeren naar Allah). In de uitleg hiervan door Imam Al-‘Oethaymien wordt taubah in vijf stadia beschreven:

  1. Zuivere toewijding aan Allah hebben (ikhlaas) in het zoeken van berouw.
  2. Spijt hebben van het verrichten van de zonde.
  3. Ophouden met het verrichten van de zonde (of juist beginnen met het nakomen van een verplichting die je eerder verzaakte).
  4. Vastberaden zijn om nooit meer terug te keren naar de zonde.
  5. Wanneer de zonde betrekking heeft op een ander wezen uit de schepping, dien je deze in diens recht te stellen door bijvoorbeeld vergiffenis te vragen of bij materiële schade deze te vergoeden.

Allah zegt in de Koran:

… En keert jullie allen berouwvol tot Allah, O gelovigen. Hopelijk zullen jullie welslagen.

Koran, Hoofdstuk 24:42

Weet dus dat het verrichten van taubah en het vragen om vergiffenis beide belangrijke manieren zijn om succesvol in het hiernamaals te zijn. Weet ook dat we als mensen zwak zijn en de fout ingaan. Mocht je toch opnieuw zondigen, zoek dan de zuiverheid van je intentie en begin opnieuw. Weet dat Allah houdt van degenen die zich in berouw tot Hem wenden. Sterker nog, de profeet (vrede zij met hem) zei eens het volgende:

Als jullie niet zouden zondigen, dan zou Allah jullie vervangen door een schepping die wel zou zondigen, zodat Allah hen kon vergeven.

Muslim

Uiteraard moet je nu niet expres zonden begaan. Blijf je best doen voor Allah door zonden te voorkomen en goede daden te verrichten. Wees dus als Imam Al-Hasan al Basri en richt je op het leven van het hiernamaals. Ken jezelf en je zwakke punten en onnodige verlangens. Verzaak de vergankelijke pracht en praal van dit leven en zoek de gunst van Allah door kritisch te zijn op jezelf. Verricht taubah en vraag vergiffenis. Moge Allah ons tot de welslagenden laten behoren. Amien.